İş Kazası Tazminatı: Haklar, Bildirim ve Dava Süreci

İş kazası geçiren bir çalışanın karşısına aynı anda birkaç muhatap çıkar: hastane, işveren, SGK, bazen de savcılık. Hangi hakkın kimden isteneceğini bilmek, hem süreci kısaltır hem de kaybı önler. Bu rehber, kaza anından dava sonuna kadar olan yolu sırasıyla anlatır.

İş kazası nedir?

5510 sayılı Kanun’un 13. maddesine göre aşağıdaki hâllerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaylar iş kazasıdır:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
• İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle,
• İşveren tarafından görevle başka bir yere gönderilmesi sırasında,
• Emziren kadın işçinin süt izni süresinde,
• İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş–gelişi sırasında.

Tanım geniştir. İşyerinde bulunulan sırada geçirilen kalp krizi ve servis aracında yaşanan trafik kazası da iş kazası sayılır. Olayın işle doğrudan ilgili olması her durumda aranmaz.

Kaza olduğunda ne yapılmalı?

1. Sağlık kuruluşuna başvurun ve olayın iş kazası olduğunu belirtin. Hastane kaydına “iş kazası” yazılması sonraki tüm sürecin temelidir.
2. Bildirim sürelerini takip edin. İşveren kazayı kolluğa derhal, SGK’ya ise en geç 3 iş günü içinde bildirmek zorundadır.
3. Delilleri koruyun. Kaza yerinin fotoğrafları, görgü tanıklarının iletişim bilgileri, kamera kayıtları ve varsa kaza tutanağı.
4. İmzaladığınız belgeleri okuyun. “Kusur bana aittir” veya “hiçbir alacağım yoktur” içerikli belgeleri değerlendirmeden imzalamayın.

İşveren bildirimi yapmazsa işçi veya yakınları kazayı kendileri SGK’ya bildirebilir.

SGK’nın sağladığı haklar

İş kazası sigortasından yararlanmak için prim günü şartı aranmaz.

Hak	Koşul
Geçici iş göremezlik ödeneği	İstirahat raporlu her gün için ödenir.
Sürekli iş göremezlik geliri	Meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 azalmışsa bağlanır.
Ölüm geliri	Ölüm hâlinde eş, çocuk ve şartları varsa anne-babaya bağlanır.
Cenaze ödeneği ve evlenme ödeneği	Kanunda öngörülen hâllerde.
Sağlık hizmetleri	Tedavi giderleri Kurumca karşılanır.

SGK ödemeleri zararın tamamını karşılamaz. Karşılanmayan kısım işverenden tazminat olarak istenir.

İşverenden istenebilecek tazminatlar

Maddi tazminat

• Sürekli iş göremezlik tazminatı: Çalışma gücündeki kalıcı kaybın, SGK gelirinin karşılamadığı kısmı.
• Geçici iş göremezlik zararı: İstirahat döneminde SGK ödeneği ile gerçek ücret arasındaki fark.
• Bakıcı gideri: Ağır yaralanmalarda başkasının bakımına ihtiyaç duyulan süre için.
• Tedavi ve diğer masraflar: SGK’nın karşılamadığı belgeli giderler.

Manevi tazminat

Yaralanan işçi; ağır bedensel zarar hâlinde yakınları da manevi tazminat isteyebilir.

Ölüm hâlinde

İşçinin yakınları destekten yoksun kalma tazminatı, manevi tazminat ve cenaze giderlerini talep edebilir.

Tazminat nasıl hesaplanır?

Aktüerya bilirkişisi şu verileri kullanır:

• İşçinin yaşı ve kaza tarihindeki gerçek ücreti (bordrodaki ücret gerçeği yansıtmıyorsa gerçek ücret ispatlanabilir),
• SGK’nın belirlediği sürekli iş göremezlik oranı,
• Tarafların kusur oranları,
• SGK’nın bağladığı gelirin işverene rücu edilebilen kısmı (hesaptan düşülür).

Maaşın bir kısmı elden ödeniyorsa tazminat da düşük çıkar; gerçek ücretin ispatı bu davalarda özel önem taşır.

Kusur: işverenin yükümlülükleri

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu işverene geniş yükümlülükler getirir:

• Risk değerlendirmesi yapmak ve gerekli önlemleri almak,
• İşçiye iş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek,
• Koruyucu donanımı ücretsiz sağlamak ve kullanılıp kullanılmadığını denetlemek,
• Makine koruyucularını ve güvenlik sistemlerini çalışır durumda tutmak.

“Baret verdim, takmadı” savunması işvereni sorumluluktan kurtarmaz; denetim yükümlülüğü de işverene aittir. İşçinin kusuru tazminatı ortadan kaldırmaz, oranında azaltır. Olayda hiç kimsenin kusuru yoksa (kaçınılmazlık) dahi hakkaniyet gereği işverenin belirli oranda sorumlu tutulması mümkündür.

Taşeron işçisiyseniz

Alt işveren (taşeron) işçisinin geçirdiği kazada, asıl işveren de alt işverenle birlikte sorumludur. Dava her ikisine karşı açılabilir. Bkz. taşeron işçisinin iş kazası.

Dava süreci

1. İş kazasının tespiti: SGK olayı iş kazası olarak kabul etmemişse önce tespit davası açılır.
2. Maluliyet oranının belirlenmesi: Sürekli iş göremezlik derecesini SGK belirler; itiraz hâlinde üst kurullara gidilir.
3. Tazminat davası: İş mahkemesinde açılır. İş kazasından doğan tazminat davalarında arabulucuya başvurmak zorunlu değildir.
4. Kusur ve hesap raporları: İş güvenliği uzmanlarından kusur raporu, ardından aktüerya raporu alınır.

Kaza nedeniyle çoğu zaman taksirle yaralama veya ölüme neden olma suçundan ceza soruşturması da yürütülür. Ceza dosyasındaki kusur tespiti tazminat davasını etkiler.

Zamanaşımı

İş kazasından doğan tazminat davalarında zamanaşımı kural olarak 10 yıldır. Maluliyet oranı sonradan artmışsa veya zarar sonradan ortaya çıkmışsa sürenin başlangıcı ayrıca değerlendirilir.

Sık görülen iş kazası türleri

• İnşaatta yüksekten düşme
• Pres, hızar ve giyotinde uzuv kaybı
• Forklift ve vinç kazaları
• Elektrik çarpması
• Kimyasal patlama ve yanıklar
• Göçük ve duvar çökmesi
• Restoran ve mutfak kazaları
• Kurye kazaları

Kaza işverenin gerekli önlemleri almamasından kaynaklanıyorsa, bu durum işçiye iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme ve kıdem tazminatı alma imkânı da verir.

Bu konuda okumaya devam edin: İşyeri Servisinde Yaşanan Trafik Kazaları İş Kazası mıdır? Yargıtay’ın Çarpıcı Kararları · İnşaatta Yüksekten Düşme Kazalarında İşveren Kusuru ve İskele Standartları